Op maandag 25 november 2019 heeft een groep van 40 Diligentia leden een bezoek gebracht aan de TU Delft, in het bijzonder aan de studieverzameling elektrotechniek die in de kelder van het gelijknamige gebouw is ondergebracht op een vloeroppervlak van 2000 m2. Het bezoek begon ’s morgens met een kop koffie in een collegezaal bij de 3mE, voor velen beter bekend als de faculteit werktuigbouwkunde. Prof. Lou van der Sluis gaf een prachtig college over de geschiedenis van de elektrotechniek. Grote natuurkundige namen kwamen voorbij, zoals Volta, Faraday, Ampère, Henry en Lenz. Zij behoorden tot de grondleggers van de wetten van de elektriciteit. Later kwamen daar Maxwell, Hertz en Marconi bij en breidde de elektrotechniek zich uit naar communicatie en ontstond de elektronica. De lezing ging vergezeld van een aantal animaties waarin de fysica achter de formules op duidelijke wijze werd uitgelegd. Iets wat bij de wetten van Maxwell over het elektromagnetisme geen overbodige luxe is.

Vervolgens kreeg Han Geijp, beheerder en initiatiefnemer van de huidige studieverzameling het woord. Hij vertelde over de geschiedenis van het gebouw voor Elektrotechniek en het ontstaan van de studieverzameling. De basis van de studieverzameling is niet erg robuust, meermalen werd zij in haar bestaan bedreigd. Bij de discussie kwam de vraag naar voren of er niet een vastere basis gevonden moest worden in de vorm van een Nederlands elektrotechniek museum. Deelnemers waren de mening toegedaan dat het bestuur van Diligentia hier een rol in zou kunnen spelen, door kontakten in hun netwerk aan te spreken.

De inmiddels gearriveerde lunchpakketten luidden een pauze in waarin ieder de gelegenheid had om op eigen gelegenheid de omgeving te verkennen en behalve de bedrijfsrestaurants ook wat van de TU gebouwen te zien.

Om 13.00 uur hergroepeerden we ons in de studieverzameling. Er waren diverse vrijwilligers aanwezig die met groot enthousiasme vertelden over de aanwezige instrumenten, componenten, enzovoort. Een van de vrijwilligers, Kees Pronk, is ook Diligentialid en hield een lezing (zie foto) over de Hammer, een analoge rekenmachine uit de jaren 50 van de vorige eeuw, specifiek voor het ontwerpen van antennes, een taak die vandaag de dag met gemak op een PC kan worden uitgevoerd. Het apparaat werd zo genoemd naar zijn ontwerper, ir. J.A. Hammer.

Een van de rondleidingen ging langs apparatuur in de categorie computers en informatica. Prof. Willem van der Poel (93 jaar) gaf uitleg over zijn eerste zelfgebouwde computer, de Testudo (schildpad). Zo genoemd omdat hij, uitgevoerd met relais een heel lage klokfrequentie had en dus zeer traag rekende. De Zebra (Zeer eenvoudige binaire rekenautomaat) werkte met elektronenbuizen en was al wat sneller, Heel betrouwbaar waren die eerste computers nog niet. Regelmatig viel er een elektronenbuis uit. “Reken er maar niet op.” stond er ooit als waarschuwing bij. Spoedig kwamen er opvolgers van Philips, IBM en PDP en niet te vergeten de X1 computer van Elektrologica, destijds een uitstekende volledig getransistoriseerde Nederlandse computer. Ook werd er bij de rondleiding één van de eerste telefooncentrales gedemonstreerd die volledig met relaissystemen werkte.

Een andere interessante rondleiding betrof “schakelen op tijd” en werd gegeven door Rob Timmermans. Deze ging langs de werking en de ontwikkeling van schakelklokken, moederklokken en dochters. De vervolmaking van het slingeruurwerk leidde tot klokken waarvan de afwijking slechts enkele seconden per jaar was. Ze werden gebruikt voor alles wat op tijd gaat, van de spoorwegen tot de telefoonimpulstellers.

Een derde rondleiding betrof de ontwikkeling van elektronenbuizen, waarvan een zeer grote collectie aanwezig is. Na de ontdekking van het elektron en de ontwikkeling van de gloeilamp werd de elektronenbuis min of meer toevallig uitgevonden en speelde vervolgens een zeer belangrijke rol in de elektronica.

Na de rondleidingen was er een afscheidsdrankje en voor wie nog niet genoeg gezien had, de mogelijkheid om op eigen gelegenheid verder rond te kijken.
Voor niet-deelnemers en degenen die nog meer geschiedenis willen opsnuiven: de studieverzameling in de kelder van het gebouw voor Elektrotechniek aan de Mekelweg 4 in Delft is iedere maandag te bezoeken vanaf 10 uur.

Peter Hoogeboom,
28/11/2019.