17 november 2025: Belangrijke vragen, gigantische machines en kleine deeltjes
Prof. dr. F. (Freya) Blekman
– Duitse Elektronen-Synchrotron (DESY)
– Universiteit van Hamburg
Vergelijkbaar met detectives zoeken deeltjesfysici naar sporen van de wetten die alles om ons heen maken. Voor zulke grote vragen, zoals de vraag hoe de eerste seconde van het heelal verlopen is, of hoe en waarom deeltjes aan elkaar plakken en atoomkernen vormen, gebruiken deeltjesfysici enorme versnellers, zoals de Large Hadron Collider. Met behulp van de LHC kunnen deeltjesfysici het mysterie van krachten zoals zwaartekracht en elektromagnetisme ontrafelen uit de brokstukken van de botsingen.
Er zijn nog veel verborgen geheimen, zoals de asymmetrie tussen materie en antimaterie, het feit dat we niet weten waarom er zo veel verschillende deeltjes zijn en natuurlijk het mysterie waarom de meeste materie in het heelal donkere materie is. De ontdekking van het Higgs-deeltje in 2012 was de eerste stap in het vinden van de sleutel tot een verloren wereld. De deeltjesfysica is een spannend avontuur, waar nieuwe ontdekkingen onze kijk op zowel het kleine als het grote veranderen!
Voor meer informatie over de spreker kijk hier.
In Luxor beschreven Egyptische priesters op een 20 meter lang document hun recepten voor geneesmiddelen, gebaseerd op planten. Nu, 3500 jaar later, krijgen we bijna dagelijks te horen dat een extract van de tropische wierookboom onze gewrichten soepel maakt. Die reis heeft niet veel opgeleverd zou je zeggen maar vertelt ons veel over het denken van Homo sapiens over ziekte en gezondheid.
Tijdens mijn veldwerk in Suriname naar het kweken van traditionele rijst door Marrons, hoorde ik diverse legendes: Vrouwen zouden rijst in hun haar verstopt hebben voor ze de slavernij ontvluchtten, uit Afrika hebben meegenomen, of in Suriname op de savanne in het wild hebben aangetroffen. Door historici en antropologen zijn deze verhalen afgedaan als romantische kletspraatjes, en bovendien: in de tijd waarin deze voorouders van de Marrons leefden, was er helemaal nog geen rijst in Suriname. De West-Indische Compagnie had immers geen toegang tot de gebieden in West Afrika waar rijst werd verbouwd. De archieven en historische literatuur zwijgen over deze verhalen, maar over vrouwen, planten en landbouw worden over het algemeen weinig woorden vuil gemaakt.
Ons lichaam functioneert dankzij biomoleculen zoals eiwitten en DNA. Bij ziekte raken de concentraties van deze moleculen in het bloed uit balans. Daarom is het belangrijk om biomoleculen te kunnen detecteren en bestuderen, wat een cruciaal onderzoeksgebied is voor de gezondheidszorg en diagnostiek.
De afgelopen jaren is de stikstofproblematiek in alle heftigheid in het nieuws en de spanningen zijn groot. Nederland kent een zeer intensief landgebruik, met veel mensen, dieren, industrie, transport en allerlei andere activiteiten. Wat al deze activiteiten gemeen hebben: ze leiden tot meer stikstofoxiden en ammoniak in de lucht en bodem en dat leidt weer tot milieuschade. Het stikstofvraagstuk gaat daarom eigenlijk over een goede balans tussen de economie en ecologie: we willen onze huidige activiteiten kunnen voortzetten zonder in te moeten leveren op de staat van het milieu. Daarmee is de stikstofproblematiek ook een goed voorbeeld voor andere duurzaamheidsproblemen: als we de stikstofproblematiek kunnen oplossen, kunnen we ieder duurzaamheidsprobleem aan. In de lezing zal nader ingegaan worden op de historie van de stikstofproblematiek, de complexiteit van het vraagstuk en de mogelijke oplossingen. Hier zal nader worden ingegaan op de ontwikkelingen rond de melkveehouderij op Schiermonnikoog waar na lange tijd een oplossing is gevonden.