Prof. Schilthuizen wint Noorderheide prijs

Ieder jaar reikt de Stichting Elise Mathilde Fonds in samenwerking met de Commissie Maatschappelijke Cohesie Noorderheide een prijs uit aan de Diligentia spreker die met zijn activiteiten op de langere termijn bijdraagt aan de maatschappelijke cohesie in Nederland. De prijs bestaat uit het beschikbaar stellen ‘om niet’ van Landgoed Noorderheide voor een retraite weekend van de onderzoeksgroep van de spreker.
De prijs voor de spreker van het afgelopen seizoen is gegaan naar prof. dr. M. (Menno) Schilthuizen van Naturalis Biodiversity Center en Universiteit Leiden. Zijn lezing getiteld "Nieuwe diersoorten ontdekken met 'Citizen Science'" vond plaats op 2 december 2019. Het overeenkomstige artikel en de video-opname staan in het Lezingenarchief. Uit deze lezing sprak al duidelijk zijn gevoel voor samenwerking met anderen: de wetenschap wordt voor het grote publiek toegankelijk gemaakt door de mogelijkheid aan veldonderzoek mee te doen.
Het bestuur feliciteert prof Schilthuizen van harte met de prijs en wenst hem en zijn groep een goed en succesvol weekend toe in het mooie landgoed. Tevens bedanken wij de Stichting Elise Mathilde Fonds en de Commissie Maatschappelijke Cohesie Noorderheide voor het al vele jaren aanbieden van deze unieke prijs. Onze bijzondere dank gaat uit naar de heer Kiewiet de Jonge die dit telkens weer organiseert.

Prof. Menno Schilthuizen

Interieur van het prachtige landgoed Noorderheide

Prof. Liesbeth de Lange wint Lewis Sheiner award

Vlak nadat zij op 19 oktober 2020 haar lezing over medicijngedrag in de hersenen voor ons had gehouden, kreeg prof. Liesbeth de Lange de prestigieuze Lewis B. Sheiner award van de ISoP (Internatonal Society of Pharmacometrics) toebedeeld. Deze onderscheiding wordt gegeven aan onderzoekers die uitzonderlijke resultaten behalen in het verlengde van het onderzoek van Sheiner op het gebied van farmacometrie, de wetenschap die zich bezighoudt met onderzoek van kwantitatieve medicatie.
De onderscheiding hield onder andere in dat zij een keynote lecture over haar werk mocht geven op het congres dat 2 weken na de lezing bij Diligentia gehouden werd in de Verenigde Staten. Vanwege corona geschiedde dit online, met inzet van de livestream apparatuur van Diligentia, vanwege onze goede videokwaliteit.
Het doet ons genoegen dat Diligentia de opname als een extra lezing aan de leden mag aanbieden.

Over stikstof wordt al lang geschreven

Als u denkt dat stikstof een probleem van de laatste jaren is, moet u toch eens in het Lezingenarchief zoeken met de term “stikstof”. Er komen diverse artikelen naar voren, waarvan sommige al meer dan 100 jaar oud zijn! Ook dit oude materiaal is nu allemaal in te zien, dankzij een grote actie van de Koninklijke Maatschappij, waarbij alle oude jaarboeken ingescand zijn en in het weergavesysteem op de website zijn opgenomen.

Groen van Prinsterer

In het licht van de huidige aandacht voor rassendiscriminatie kwam een interessant weetje naar boven:
In november 1841 organiseerde Groen van Prinsterer in Diligentia een eerste overleg om tot opheffing van de slavernij te komen. 22 jaar later, in 1863 werd het een feit. Het is ons niet bekend of de Koninklijke Maatschappij daarbij een inhoudelijke rol heeft gespeeld, naast het ter beschikking stellen van de zaal. Maar tenminste één van de bestuursleden, dhr. Delprat, was aanwezig bij de bijeenkomst, zo blijkt uit een citaat van Betsy Groen van Prinsterer. Wellicht waren er meer bestuursleden bij. En het is een mooie gedachte dat in ons theater deze belangrijke stap is voorbereid.

Diligentia en Rijksmuseum Boerhaave

De Koninklijke Maatschappij voor Natuurkunde Diligentia heeft recent de banden aangehaald met het Rijksmuseum Boerhaave in Leiden. Het museum in de historische binnenstad van Leiden is uitgeroepen tot Europees museum van het jaar. De tentoonstelling van unieke wetenschappelijke objecten wordt effectief benut om de discussie over nut en relevantie van wetenschap te voeren. Het museum is vanaf 1 juni weer toegankelijk (reserveren on-line). Binnenkort wordt de tentoonstelling Besmet! geopend, waarvan de oorspronkelijk geplande opening op 15 april niet door kon gaan vanwege de gevaren van virusbesmetting. Graag moedigen wij u aan het museum te steunen door u aan te melden als Vriend of Liefhebber van het museum,

https://rijksmuseumboerhaave.nl/steun-het-museum/word-vriend/

Landingen op kometen

Prof. Marco Beijersbergen besprak in zijn lezing op 2 maart 2020 o.a. de succesvolle landing op komeet Ryugu, waarvoor hij instrumentarium ontwikkelde. Dit was niet de eerste keer dat wij mooie opnamen en interessante verhalen van komeetlandingen kregen. In oktober 2016 gaf Dr. Fred Jansen een gedetailleerd verslag van de ESA Rosetta missie, de video en het artikel van die lezing zijn terug te vinden in het lezingenarchief.

Fasecontrast microscoop van belang bij ontwikkeling elektronenmicroscoop

Prof. M.G. (Marin) van Heel refereerde tijdens zijn lezing o.a. aan de fasecontrast microscoop, uitgevonden door Frits Zernike. Die kreeg daarvoor de Nobelprijs in 1953. De theoretische inzichten in de fasecontrast microscoop zijn ook van direct belang voor de elektronenmicroscoop, het is dus een heel belangrijke ontwikkeling geweest. In 1948/49 sprak Zernike zelf in Diligentia hierover. De video opname van prof. van Heel en de teksten van de lezingen van prof. van Heel en prof. Zernike zijn te vinden in het lezingenarchief. De tekst van prof. Zernike is ook opnieuw gezet in het boekje Nobel Werk.

Van grensvlak fysica naar nanolithografie

Prof. J.M.W. (Joost) Frenken besprak in zijn lezing geavanceerd onderzoek ten behoeve van nanolithografie. Mede dankzij zijn werk beleeft ASML hoogtijdagen. Trouwe leden hebben dat kunnen ervaren bij de excursie in 2009 naar ASML, toen wij hoorden over het onderzoek aan extreem UV lithografiemachines, die toen nog in ontwikkeling waren.
Prof. Frenken was eerder te gast bij Diligentia in 1999, toen demonstreerde hij de Scanning Tunneling Microscope, waarmee een oppervlak op moleculair niveau "afgebeeld" kan worden. Aan dat werk, dat aan de basis lag van zijn huidige onderzoek, refereerde hij in de nieuwe lezing. "Dat gevoelige instrument zou ik nu niet meer kunnen demonstreren" vertelde hij na afloop. Gelukkig hebben we nog wel het manuscript over de STM, alsook die van zijn nieuwe lezing. Daarvan is bovendien een video-opname beschikbaar. Kijk hiervoor in het lezingenarchief.

Extreem geluk bij eerste detectie van zwaartekrachtgolven

De Nobelprijs voor Natuurkunde 2017 ging naar het onderzoek van zwaartekrachtgolven. Op 5 oktober 2015 hield prof. P.(Paul) Groot een lezing hierover: Zwaartekrachtgolven: bronnen en detectie. Bijzonder is, zoals hij in het artikel beschrijft, dat hij ten tijde van de lezing al wist van de eerste detectie van een zwaartekrachtgolf door Ligo op 14 september 2015, slechts 45 minuten na het in werking stellen van het systeem, maar dat nog niet mocht vertellen. Pas op 11 februari 2016 werd dat officieel bekend gemaakt en kon het in het jaarboek opgenomen worden. Er is ook een video opname van de lezing beschikbaar. U vindt het in het lezingenarchief.